West Philippine Sea at ang Code of Conduct: 20 Taon ng Usapan — Ano Na Ang Nangyayari?

Noong 2002, pumirma ang ASEAN at China ng isang dokumento — ang Declaration on the Conduct of Parties sa South China Sea. Ito ang unang hakbang tungo sa isang Code of Conduct na magreregula sa kilos ng lahat ng bansa sa disputed waters. Dalawampu’t apat na taon na ang lumipas. Wala pa tayong Code of Conduct. At ngayong taon, bilang 2026 ASEAN Chair, ang Pilipinas ang may responsibilidad — at pagkakataon — na itulak ang kasunduang iyon sa pagtatapos. Pero ayon sa mga eksperto, ang “pagtatapos” ay maaaring hindi mangyari. Bakit? At ano ang talagang nangyayari sa Manila summit?

Balik-aralan: Bakit May Code of Conduct?

Ang South China Sea — o West Philippine Sea, sa ating bahagi — ay isa sa pinakacontroversial na katubigan sa mundo. Nag-o-overlap ang mga territorial claims ng Pilipinas, Vietnam, Malaysia, Brunei, at China sa iba’t ibang bahagi ng dagat. Kasama pa ang Taiwan, na mayroon ding historical claims.

Ang problema: walang sinuman ang gustong mag-back down. At walang international mechanism na puwedeng puwersihin ang lahat na sumunod sa isang solusyon — lalo na ang China, na pinakamalaki at pinakamakapangyarihang partido sa lahat ng claim.

Kaya ang solusyon na pinag-usapan ng ASEAN at China ay isang Code of Conduct — isang set ng mga patakaran na magtatakda ng acceptable behavior sa dagat:

• Paano dapat kumilos ang mga naval vessel kapag nagtatagpo sa disputed waters
• Paano dapat i-resolve ang mga insidente kapag nangyari
• Anong uri ng aktibidad ang ipinagbabawal — hal. paggawa ng bagong istruktura, pag-fire ng water cannon

Ang 2002 Declaration on the Conduct (DoC): Ang pinaka-unang kasunduan. Pero hindi ito legally binding — ito ay isang deklarasyon ng intensyon, hindi isang enforced na batas. At ang kasaysayan ay nagpatunay na hindi sapat ang isang deklarasyon ng intensyon: noong 2012, habang may DoC, kinuha ng China ang Scarborough Shoal. Noong parehong taon, nabigong maglabas ng joint communiqué ang ASEAN dahil sa presyon ng China sa mga miyembro na may malapit na economic ties sa Beijing.¹

Ano ang Gusto ng Pilipinas

Bilang 2026 ASEAN Chair, malinaw ang posisyon ng Pilipinas. Itinulak na ito ni Pangulong Marcos sa nakaraang mga ASEAN summit, at binalangkas ng DFA sa ilalim ni Foreign Affairs Secretary Enrique Manalo.

Ang Philippine wishlist para sa Code of Conduct:

1. Legally binding — hindi lang deklarasyon, kundi isang tunay na kasunduan na may legal na pwersa. Ibig sabihin, kapag nilabag ang kasunduan, may mekanismo ng accountability.

2. Consistent with UNCLOS — ang 2016 arbitral award ng Permanent Court of Arbitration ay nagpatunayang ang Philippine sovereign rights sa loob ng ating Exclusive Economic Zone ay balido sa ilalim ng international law. Ang anumang CoC ay hindi dapat weakenin ang precedent na iyon.

3. May specific prohibitions — ang mga bagong istruktura sa disputed features, ang paggamit ng water cannon, ang pag-block ng resupply missions, ang laser attacks — lahat ito ay dapat nasa listahan ng ipinagbabawal.

4. Huwag makaapekto sa third-party states — malinaw na sinabi ng DFA na ang CoC ay hindi dapat magbigay ng exclusive rights sa ASEAN at China na mag-exclude ng ibang bansa — hal., ang United States — sa West Philippine Sea.²

Bakit Hindi Matatapos Ngayong Taon

Dito napakahirap maging optimistiko.

Sticking point #1: Legally binding vs. non-binding

Ang pinaka-pangunahing disagreement ay ito: Gusto ng Pilipinas (at karamihan sa ASEAN) ng isang legally binding na CoC. Gusto ng China ng isang consultative, non-binding na framework.

Para sa China, isang legally binding na kasunduan ay nangangahulugang maaari itong ma-enforce ng international courts — tulad ng nangyari sa 2016 arbitral ruling na tinanggihan nito. Para sa Pilipinas, isang non-binding na kasunduan ay katumbas ng walang kasunduan — dahil malinaw na ang kasaysayan ng DoC na walang pwersa ang isang kasunduan na hindi enforced.

Sticking point #2: Ang 2016 Arbitral Award

Tanggap ng Pilipinas ang 2016 ruling bilang ang basehan ng lahat ng usapan. Hindi tinatanggap ng China ang ruling — sinabi nitong walang jurisdiction ang tribunal. Kaya kapag sinasabi ng Pilipinas na ang CoC ay dapat na “consistent with UNCLOS,” ito ay direktang kontradiksyon sa Chinese position na hindi kinilala ang arbitral ruling.

Ayon kay Wu Shicun, founding president ng China’s National Institute for South China Sea Studies: ang pagtatapos ng CoC sa ilalim ng Philippine chairmanship ay “100 percent not likely” — dahil sa Philippine leadership ng ASEAN at sa inaasahang pagtataas ng 2016 ruling sa mga negosasyon.³

Sticking point #3: Ang ASEAN Consensus Problem

Ang ASEAN ay gumagana sa pamamagitan ng consensus — kailangan ng lahat ng miyembro na sumasang-ayon bago lumabas ang joint statement o posisyon. Pero hindi lahat ng ASEAN member ay may parehong interes sa South China Sea — ang Cambodia at Laos, halimbawa, ay may malapit na economic at political ties sa China. Kaya ang ASEAN position sa CoC ay palaging naiipit sa pagitan ng mga miyembro na gustong maging maigting at mga miyembro na gustong maging maingat.

Sticking point #4: Ang “Third States” Clause

Itinulak ng China sa nakaraang mga round ng negosasyon ang isang provision na magbibigay ng exclusive rights sa ASEAN at China — at epektibong mag-e-exclude ng US at iba pang non-claimant states mula sa maraming aktibidad sa dagat. Tinanggihan ito ng Pilipinas at ng marami pang ASEAN miyembro — ngunit nanatiling kontrobersiyal.⁴

Nasaan Na Ang Negosasyon Ngayon?

Noong Hulyo 2026, sinabi ni DFA Secretary Lazaro na may nakikita siyang “political will” mula sa lahat ng partido na tapusin ang CoC. Ang mga high-level na pagpupulong ay nadagdagan ngayong taon — mas maraming Senior Officials’ Meetings at ministerial-level na pakikipag-ugnayan kaysa sa nakaraang mga taon.

Noong Mayo 2026, nagkasundo ang ASEAN at China na patuloy na pabilisin ang negosasyon — kahit walang firmang deadline.

Pero ang bottom line, ayon sa mga regional analysts: ang CoC ay hindi malamang na mayroon ng final signing sa Manila summit. Ang pinaka-realistic na output ay:

• Isang joint statement na nagtatala ng “significant progress” sa negosasyon
• Isang commitment sa “accelerated timeline” — hal. 2027 target
• Posibleng isang interim document o “early harvest” na sumasaklaw sa ilang agreed provisions — kahit hindi pa buong CoC

Ito ang tipikal na ASEAN outcome sa isang isyung ganito kakumplikado.⁵

Ang Philippine Strategy: Ang Papel ng Chair

Bilang ASEAN Chair, ang Pilipinas ay may tatlong konkretong lever na ginagamit nito:

1. Agenda-setting — Bilang host at chair, ang Pilipinas ang nagtatakda ng kung anong mga isyu ang pinaka-prominente sa mga summit. West Philippine Sea at CoC ay nasa top ng agenda — at mananatili doon sa buong Manila summit.

2. Convening power — Naitaas ng Pilipinas ang bilang ng mga high-level meetings sa pagitan ng ASEAN at China ngayong taon — mas madalas na negosasyon kaysa karaniwang nangyayari.

3. Declaration on Maritime Cooperation — Bilang alternatibo o karagdagang hakbang sa CoC, itinulak ng Pilipinas ang isang Declaration on Maritime Cooperation — isang dokumento na nakatuon sa practical cooperation (search and rescue, environmental protection, marine research) kaysa sa sovereignty claims. Ito ay isang paraan ng pagpapabilis ng progress sa mga lugar na puwedeng pagkasunduan habang nagpapatuloy ang mas mahirap na negosasyon sa CoC.⁶

Ano Ang Maaasahan Sa Manila Summit

Malamang:

• Joint statement na nagtatala ng “significant progress” at commitment sa pagpapabilis ng CoC negotiations
• Reaffirmation ng UNCLOS bilang legal framework — kahit ang wording ay magiging maingat
• Posibleng adoption ng Declaration on Maritime Cooperation bilang “early harvest”
• Bilateral Marcos–Li Qiang na pagpupulong kung saan tatalakayin ang CoC at WPS incidents

Hindi malamang:

• Final signing ng isang buong Code of Conduct — masyadong maraming sticking points na hindi pa nareresolba
• Isang legally binding CoC na explicitly references ang 2016 arbitral award — tinanggihan ito ng China at hindi maaaring makuha sa iisang summit
• Isang kasunduan na may concrete prohibitions sa mga specific na kilos tulad ng water cannon at blocked resupply missions

Ang totoong panganib: Ang pinaka-malaking banta sa mga negosasyon ngayon ay hindi ang kawalan ng dialogue — kundi ang posibilidad na ang isang “CoC” ay mapirma na may watered-down language na hindi tunay na protektado ang Philippine sovereign rights. Isang CoC na hindi legally binding, na hindi explicitly references UNCLOS, o na may “third states” exclusion clause ay maaaring mas masama pa kaysa walang CoC — dahil maaari itong gamitin ng China upang i-argue na “may kasunduan na tayo” habang nagpapatuloy ang mga insidente sa dagat.

Iyon ang totoong babala ng mga analysts: ang bilis ng kasunduan ay hindi dapat mangibabaw sa kalidad ng kasunduan.

Gusto mong maunawaan ang buong 49th ASEAN Summit — sino ang darating, ano ang agenda, at ano ang maaasahan?

49th ASEAN Summit 2026: Ano ang Nangyayari sa Manila at Bakit Ka Dapat Mag-alala?

Nag-usap ang Pilipinas at China — pero nagbago ba ang anuman sa West Philippine Sea?

Philippines–China: Nag-usap Muli — Pero Nagbago Ba ang Anuman?

Gusto mong maunawaan ang buong kasaysayan ng Code of Conduct — mula 2002 hanggang ngayon?

Ano ang Code of Conduct sa South China Sea at Bakit Hindi Pa Ito Natapos?

FOOTNOTES / SOURCES

1. Asian News Network, “Line in the sand: ASEAN must choose substance over speed in the South China Sea”, 2026; Antara News, “ASEAN aims to complete South China Sea CoC by 2026”.
2. GMA Network, “Code of Conduct shouldn’t diminish rights, interests of 3rd party states — DFA”, 2026; Indonesia Business Post, “Manila pushes UNCLOS-backed South China Sea code amid intense negotiations”, 2026.
3. South China Morning Post, “South China Sea expert warns 2026 code of conduct is ‘simply not achievable'”, 2026.
4. RSDI, “Setting the Regional Agenda for ASEAN in 2026: Can Manila Advance the Conclusion of the South China Sea Code of Conduct?”, 2026.
5. BERNAMA, “ASEAN, China Making ‘Good Progress’ On COC Talks”, 2026; The Star Malaysia, “ASEAN, China can no longer delay South China Sea Code of Conduct, experts say”, May 13, 2026.
6. RSDI, ibid.; Asian News Network, “Philippines hopeful ASEAN, China to adopt South China Sea code of conduct in 2026”, 2026.

KP

Kwentong Politika — para sa mga Pilipinong gusto ng
totoong balita, nang walang jargon at walang agenda.
Pulitika, lipunan, kultura — explained sa wikang
naiintindihan ng lahat. 🇵🇭