MAYNILA, Pilipinas — Inihayag ni Manila Mayor Francisco “Isko Moreno” Domagoso nitong Lunes na kanyang hihilingin sa Sangguniang Panlungsod na magdeklara ng state of public health emergency bunsod ng lumalalang krisis sa basura sa lungsod, dulot ng halos ₱950 milyong utang sa mga garbage contractor.

Sa kanyang unang araw muli sa panunungkulan, sinabi ni Domagoso na ang lawak ng problema sa basura ay isang agarang banta sa kalusugan at kalinisan ng kabisera ng bansa.

“Ang totoo, mas malala ang problema sa basura ng Maynila kaysa sa iniisip ng karamihan,” ani Domagoso sa isang press briefing. “Nahaharap tayo ngayon sa isang napipintong banta sa pampublikong kalusugan. Simula ngayon, walang makokolektang basura kung hindi tayo kikilos agad.”

Kinumpirma ni Domagoso na dalawang pangunahing waste contractors — ang PhilEco Metro Waste Management at Metro Waste Solid Waste Management Corp. — ang nagbitiw na sa kontrata dahil sa hindi pagbabayad mula pa noong Pebrero 2025. Ayon sa mga kumpanyang ito, ititigil nila ang pagkolekta ng basura simula Hulyo 1.

Dagdag pa rito, ang dating service provider na Leonel Waste Management ay umatras na rin noong Disyembre 2024 matapos hindi mabayaran ng lungsod ng humigit-kumulang ₱561 milyon.

“Lumabas na ang katotohanan — hindi talaga sila nabayaran,” ani Domagoso.

Ayon sa alkalde, humigit-kumulang 2,000 metriko tonelada ng basura ang nalilikha araw-araw sa Maynila, at dahil hindi nakokolekta, nagkukumpol na ito sa iba’t ibang lugar.

Dahil dito, nakiusap si Domagoso sa Leonel Waste Management na pansamantalang tumulong sa lungsod kahit walang bayad.

“Nakiusap ako sa kanila, alang-alang sa pinagsamahan, na tumulong muna ngayon, libre,” aniya.

Kasabay nito, iniutos din ni Domagoso sa mga opisyal ng barangay na agad magsagawa ng malawakang paglilinis sa kani-kanilang nasasakupan.

“Hindi ito tungkol sa eleksyon. Ito ay para sa kalusugan at kaligtasan ng ating mga pamilya,” giit ng alkalde. “Linisin ninyo ang inyong mga kalye, estero, at kanal. Gawin natin ito nang sama-sama.”

Nilalakad na rin ngayon ng alkalde ang opisyal na deklarasyon ng public health emergency, upang magamit ang mga emergency resources ng lungsod at makipag-ayos ng pansamantalang solusyon habang inaayos ang mga problemang pinansyal na iniwan ng nakaraang administrasyon.