Sa Pilipinas, ang public procurement — pagbili ng gobyerno para sa mga proyekto, kalakal, at serbisyo — ay isang malaking bahagi ng pambansang gastusin. Kasabay nito’y pinakamaraming pagkakataon para sa korapsiyon, delay, at kawalan ng pananagutan. Sa pagnanais na gawing mas transparent, mabilis, at accountable ang proseso, maraming programa ang inilunsad. Pero marami rin ang humaharap sa malalaking hamon.

Ano na ang mga Patok na Gawaing Reformatibo

New Government Procurement Act (NGPA)
Ipinasabatas noong Hulyo 20, 2024, layon nitong gawing “modern” ang procurement processes. Kabilang dito ang:

• Mandatory disclosure ng beneficial ownership para malaman kung sino talaga ang may-ari ng mga kumpanya na nakikipag-bid. Philippine Information Agency+1

• Pagpapatupad ng open contracting, kung saan may access ang mga mamamayan at civil society sa impormasyon tungkol sa bidding, award, contracts etc. Philippine News Agency+2Philstar+2

PhilGEPS eMarketplace
Bahagi ng DBM’s Procurement Service at NGPA, ang eMarketplace ay inilunsad para gawing mas madaling mag-“add to cart” — katulad ng mga e-commerce platforms — para sa mga common-use supplies at equipment (CSEs). Ito’y para mas shortening ng proseso ng procurement at para mas maraming micro, small, at medium enterprises (MSMEs) ang makasali. Philippine News Agency+3Philippine News Agency+3Philstar+3

Pagpapaigting ng digitalization bilang bahagi ng GPRA / proposed reforms
May progress sa panukalang batas na bagong Government Procurement Reform Act—na ipapasok ang e-bidding, modernisasyon ng centralized procurement service etc. Department of Budget and Management+1

Saan Nahihirapan? Ano ang mga Hamon

Kahit may mga hakbang, marami pa ring hadlang sa tunay na digitization at transparency:

1. Planning Gaps at Teknikal na Kakayahan
   Ayon sa pag-aaral ng Philippine Institute for Development Studies (PIDS), maraming ahensya ang nahihirapang gumawa ng tamang cost estimates, ceiling price, at plano bago pa man magsimula ang bidding. PIDS
   May kakulangan sa kaalaman sa RA 9184 (Government Procurement Reform Act of 2003), pati sa mga teknikal na aspeto ng procurement sa mga ahensya. PIDS

2. Digital Divide / Infrastructure Issues
   Koneksyon sa internet, ICT infrastructure, hardware, at kakayahan ng mga lokal na opisina—lahat may problema. Sa mga probinsya at mga LGU madalas mabagal ang internet o hindi sapat ang kagamitan. PIDS+1

3. Delayed or Failed Projects dahil sa Procurement Issues
   Isang notable example: DepEd’s Enterprise Resource Planning System (DERPS). Nipondo ito ng malaki, pero hindi tumupad sa inaasahang sistema — hindi napagana ang buong sistema na mag-streamline ng payroll, procurement, financial records. Philstar

4. Access at Usability Problems sa PhilGEPS
   Kahit online ang sistema, may reklamo tungkol sa accessibility — mga oras na hindi maganda ang internet, sa “dead hours” o weekends nilalagay ang mga dokumento para makalampas sa oras ng upload; minsan hindi malinaw ang impormasyon; mahirap i-navigate. PIDS

5. Pondo at Politika
   Kung walang sapat na pondo para sa maintenance at pag-upgrade ng digital platforms, hindi ito tatagal o magiging effective. May mga ahensya rin na hindi agad nakakasabay sa bagong regulasyon dahil sa limitadong budget. Halimbawa, ang Bureau of Customs (BOC) ay nagsasabing wala pang nakalaang budget sa pambansang programang digitization. Tribune

Bakit Mahalaga ang Digitization at Transparency

• Pinapabilis ang proseso (e.g. mula 4 buwan maging ilang linggo lang sa pamamagitan ng eMarketplace) — nakakatulong ito sa pag-deliver ng serbisyo nang mas mabilis. Philstar+1

• Nagpapababa ng pagkakataon para sa katiwalian: may public monitoring, open contracting, disclosure. Philippine News Agency+1

• Mas maraming aktor (lalo na MSMEs) ang nakakaparticipate dahil sa mas simpleng proseso. Philippine News Agency

Mga Rekomendasyon: Ano ang Dapat Gawin

1. Palakasin ang kakayahan sa mga ahensya
   Training para sa mga procurement officers, mga end users, para sa teknikal na aspeto ng e-bidding, cost estimation, compliance sa batas.

2. Pagbutihin ang ICT infrastructure lalo sa mga probinsya at LGU
   Mas matibay at mabilis na internet, mas maraming hardware, compatible systems across agencies para walang problema sa interoperability.

3. Mas malinaw at transparent ang PhilGEPS at eMarketplace
   Website design dapat user-friendly, mga dokumento madaling basahin, hindi puro scanned images; makakita ng impormasyon tungkol sa competing bids, progreso ng kontrata, etc.

4. Sapat na pondo at panalo sa political will
   Budgeting para sa maintenance, upgrade, cybersecurity; suporta mula sa nakakataas na liderato para ipursigi ang implementasyon ng mga regulasyon gaya ng NGPA.

5. Makamasa at aktibong monitoring
   Allow civil society, media at mamamayan na may access sa impormasyon; may audit trails; regular na pagsusuri kung nasusunod ang mga alituntunin; transparency hindi lang sa papel kundi sa aktwal na resulta.

Konklusyon

Ang digitization ng public procurement ay hindi basta teknikal na reporma lang — ito ay usapin ng tiwala, integridad, at kahusayan sa pamahalaan.
May mga senyales ng pag-usbong, sa NGPA, eMarketplace, mga bagong batas. Pero hanggang hindi masusupil ang mga hadlang — teknikal, budgetary, kultura, political — hindi pa rin makakamit ang tunay na transparency na inaasam ng mamamayan.

Kung tunay ang pangako ng Gobyerno na gawing efficiency, accountability, at transparency ang batayan ng bawat kontrata, dapat maramdaman ito — sa bawat barangay na may malinaw na bid, sa bawat supplier na may patas na pagkakataon, sa bawat proyekto na hindi na-uumpisahan dahil sa problema sa papeles.