Tuwing Hulyo, nakatutok ang buong bansa sa SONA — ang State of the Nation Address ng pangulo. Sa loob ng ilang oras, binabasa at pinakikinggan ng mga Pilipino ang mga pangako, proyekto, at plano ng administrasyon. Pero kapag natapos na ang palakpakan, nananatiling tanong ng marami: Ano na nga ba ang nangyari sa mga pangakong iyon?
Mula Talumpati Hanggang Tungkulin
Ayon sa ulat ng Philippine Center for Investigative Journalism (PCIJ), malaking bahagi ng mga pangako ng nakaraang SONA ay nananatiling “partially implemented” o nasa plano pa lamang. Ilan sa mga ito ay may kaugnayan sa pabahay, digitalization ng gobyerno, at mga programa sa agrikultura.
Halimbawa, sa ilalim ng Pambansang Pabahay para sa Pilipino Program, target ng administrasyong Marcos Jr. na makapagtayo ng 1 milyong housing units bawat taon. Ngunit ayon sa datos ng Department of Human Settlements and Urban Development (DHSUD), nasa mahigit 200,000 units pa lamang ang may aktwal na konstruksyon hanggang kalagitnaan ng 2025.
Ekonomiya: Pangako at Realidad
Sa larangan ng ekonomiya, binigyang-diin ng Pangulo ang pagbaba ng inflation at pagpapalakas ng agrikultura. Ngunit ayon sa Philippine Statistics Authority (PSA), nananatiling mataas ang presyo ng mga pangunahing bilihin — lalo na ang bigas, asukal, at kuryente.
Ang programang Kadiwa ng Pangulo, na layong magbigay ng murang bilihin sa masa, ay tinuturing ng mga eksperto bilang “symbolic but limited” — dahil sa abot lamang ito sa ilang lungsod at probinsya.
Ayon sa IBON Foundation, “Ang mga hakbangin para sa food security ay kulang sa pondo at konkretong plano para sa rural development.”
Digital Governance: Sa Papel o Sa Praktika?
Isa rin sa mga madalas na banggit sa SONA ang digitalization ng mga serbisyo ng gobyerno — mula sa national ID system hanggang online business registration.
Bagaman nakamit ang ilang progreso, tulad ng pagtaas ng bilang ng PhilSys ID registrations, nananatiling problema ang mabagal na data integration at limitadong access sa internet sa mga rural area, ayon sa DICT.
Marami ring LGU ang walang sapat na infrastructure o pondo para makasabay sa e-governance roadmap.
Pondo at Pulitika
Ang pagtupad sa mga pangako ng SONA ay hindi lang teknikal na usapin — ito rin ay pulitikal. Ang ilang proyekto ay natetengga dahil sa isyu ng pondo, pagbabago ng liderato, o kakulangan ng congressional support.
Ayon sa mga analyst, bahagi ng problema ay ang tinatawag na “promise fatigue” — kung saan paulit-ulit na binabanggit sa SONA ang parehong proyekto taon-taon, ngunit wala pa ring malinaw na resulta.
“Ang mga SONA ay madalas nagiging wish list kaysa work report,” ani ng political scientist na si Dr. Dennis Coronacion ng UST sa panayam ng CNN Philippines.
Ang Epekto sa Mamamayan
Para sa mga ordinaryong Pilipino, ang tunay na sukatan ng SONA ay hindi ang dami ng proyekto, kundi kung nararamdaman ba ito sa araw-araw na buhay — may trabaho ba, may pagkain ba, at may direksyon ba ang pamahalaan.
Sa mga kabataang botante at online advocates, ginagamit ang social media bilang bagong paraan ng fact-checking sa mga pangako ng gobyerno. Ang mga independent trackers tulad ng SONA Scorecard ng ABS-CBN at SONA Tracker ng Rappler ay tumutulong para managot ang mga opisyal sa kanilang mga pahayag.
Lampas sa Talumpati
Ang SONA ay dapat hindi matapos sa araw ng pagbigkas. Ito ay dapat magsilbing kontrata sa publiko, hindi lang script ng administrasyon.
Habang papalapit ang 2026 elections, mas magiging mahalaga para sa mga mamamayan na hindi lamang makinig, kundi sumuri — upang matiyak na ang mga salita sa entablado ay hindi lang mga pangakong nauuwi sa hangin.
Mga Pinagmulan:
